نقل حديثى كه اكنون از امام صادق عليه السّلام نقل كرده‌ايم فرموده است : « و هذا صريح فى تجسّم الاعتقاد أيضا فى تلك النشأة » . و كلمهء أيضا را براى اين جهت آورده است كه آيات و روايات علاوه بر اينكه دلالت بر تجسّم اعمال در نشأهء اخرويّه دارند دلالت بر تجسّم اعتقادات نيز دارند چنان كه خود آن جناب در بيان حديث سىوسوم « اربعين » كه حديث خلق سرور است همان حديثى كه در صدر اين تبصره عنوان كرده‌ايم ( اذا بعث اللّه المؤمن من قبره خرج معه مثال - الخ ) . گفته است : « فيه دلالة على تجسّم الأعمال فى النشأة الأخرويّة ، فقد ورد فى بعض الأخبار تجسّم الاعتقادات أيضا فالأعمال الصالحة و الاعتقادات الصحيحة تظهر صورا نورانيّة مستحسنة موجبة لصاحبها كمال السّرور و الابتهاج . و الأعمال السيّئة و الاعتقادات الباطلة تظهر صورا ظلمانيّة مستقبحة توجب غاية الحزن و التألّم ، كما قال جماعة من المفسّرين عند قوله تعالى : يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً - الآية » « 1 » . اين بود كلام علّامهء بهائى كه از « اربعين » وى نقل كرده‌ايم . مرحوم علّامهء نراقى در « جامع السّعادات » از تجسّم اعمال مطابق عبارت صحيح‌تر آن به تمثّل تعبير فرموده است . اين بنده در هيچ‌يك از جوامع روايى فريقين تعبير به تجسّم از معصوم نديده است و تفصيل اين مطلب را در برخى از نوشته‌هاى ديگرم عنوان كرده‌ام . امين الاسلام طبرسى در « مجمع البيان » در سورهء واقعه در تفسير كريمهء « و لحم طير ممّا يشتهون » گويد : « قال ابن عباس : يخطر على قلبه الطير فيصير ممثّلا بين يديه على ما اشتهى » . دور نيست كه تعبير به تجسّم اعمال چنان كه در پيش گفته‌ايم تعبيرى شگفت و رمز و معمّائى است كه اشاره به لبّ أعراض أعنى اعمال دارد ، كه جوهر است . در « احتجاج » طبرسى ( قدّه ) روايت شده است كه : قيل للصّادق عليه السّلام : او ليس توزن الأعمال ؟ قال : لا لأنّ الأعمال ليست أجساما و إنّما هى صفة ما عملوا -

--> ( 1 ) - سورهء آل عمران 3 - آيهء 30 .